Γράφει ο Νίκος Γκάτσιος

Η ιστορία της αμερικανικής βιομηχανίας των κόμικς είναι γεμάτη με εμβληματικούς ήρωες, αλλά και με έντονες παρασκηνιακές δικαστικές και ηθικές διαμάχες. Στο επίκεντρο αυτής της αφήγησης βρίσκεται ο Μπομπ Κέιν (Bob Kane), ο άνθρωπος του οποίου το όνομα συνδέθηκε άρρηκτα με τη γέννηση του Batman. Πίσω από τη λάμψη της παγκόσμιας επιτυχίας του Σκοτεινού Ιππότη, ωστόσο, κρύβεται μια πολυσύνθετη πορεία γεμάτη επιχειρηματική οξύνοια, καλλιτεχνικές επιρροές και μια ιστορική αδικία που χρειάστηκαν δεκαετίες για να αποκατασταθεί.

Μπομπ Κέιν: Τα πρώτα χρόνια και η πορεία προς το σχέδιο

Ο Μπομπ Κέιν γεννήθηκε ως Ρόμπερτ Καν (Robert Kahn) στις 24 Οκτωβρίου 1915 στη Νέα Υόρκη, από γονείς εβραϊκής καταγωγής. Από την εφηβεία του έδειξε έντονο ενδιαφέρον για τις τέχνες και τη γραφίσταση. Σπούδασε στο Cooper Union και αργότερα εντάχθηκε στο Art Students League της Νέας Υόρκης.

Το 1934 ξεκίνησε να εργάζεται επαγγελματικά στον χώρο των κινουμένων σχετίων στα Max Fleischer Studios. Δύο χρόνια αργότερα, το 1936, εισήλθε δυναμικά στον αναπτυσσόμενο κλάδο των κόμικς, εργαζόμενος ως ελεύθερος επαγγελματίας (freelancer) για διάφορες εκδοτικές εταιρείες, σχεδιάζοντας κυρίως χιουμοριστικές ιστορίες πριν στραφεί στα περιπετειώδη concepts.

Το ιστορικό πλαίσιο και η ανάγκη για έναν νέο ήρωα

Το 1938, η κυκλοφορία του Superman από την National Comics (μετέπειτα DC Comics) άλλαξε ριζικά το εκδοτικό τοπίο, δημιουργώντας μια πρωτοφανή ζήτηση για ιστορίες με υπερήρωες. Το 1939, ο 23χρονος τότε Κέιν, αντιλαμβανόμενος τις οικονομικές προοπτικές, παρουσίασε στους εκδότες μια αρχική ιδέα για έναν χαρακτήρα με το όνομα “The Bat-Man”.

Οι πρωταρχικές επιρροές του Κέιν βασίζονταν στην ποπ κουλτούρα της εποχής και στην ιστορία της τέχνης:

• Τα σχέδια του Λεονάρντο ντα Βίντσι: Η πτητική μηχανή (ορνιθόπτερο) του αναγεννησιακού δημιουργού έδωσε την ιδέα για τα φτερά νυχτερίδας.
• Ο κινηματογράφος του 1920 και 1930: Η ταινία μυστηρίου The Bat Whispers (1930) και η ερμηνεία του Ντάγκλας Φέρμπανκς στο The Mark of Zorro (1920) διαμόρφωσαν την αισθητική της διπλής ταυτότητας.

Το αρχικό προσχέδιο του Κέιν, εντούτοις, διέφερε ριζικά από τη μορφή που αναγνωρίζει σήμερα το παγκόσμιο κοινό, καθώς περιλάμβανε μια κόκκινη στολή, μια απλή μάσκα ντόμινο και άκαμπτα μηχανικά φτερά.

Μπιλ Φίνγκερ: Ο αφανής αρχιτέκτονας της Γκόθαμ

Για τη μετεξέλιξη του χαρακτήρα σε βιώσιμο εκδοτικό προϊόν, ο Κέιν ζήτησε τη βοήθεια του συγγραφέα Μπιλ Φίνγκερ (Bill Finger). Γεννημένος το 1914 στο Ντένβερ, ο Φίνγκερ ήταν ένας χαμηλών τόνων, αλλά εξαιρετικά ταλαντούχος σεναριογράφος που αγαπούσε τη λογοτεχνία μυστηρίου (pulp fiction).

Η δημοσιογραφική και ιστορική έρευνα έχει αποδείξει ότι ο Φίνγκερ ήταν ο ουσιαστικός αρχιτέκτονας της μυθολογίας του Batman, προχωρώντας σε ριζικές αλλαγές:

• Οπτική αναδιαμόρφωση: Αντικατέστησε το κόκκινο χρώμα με το γκρίζο και το μαύρο, εισήγαγε την κουκούλα με τα αυτιά νυχτερίδας και μετέτρεψε τα φτερά σε υφασμάτινη κάπα.
• Διαμόρφωση του Lore: Επινόησε το όνομα “Μπρους Γουέιν”, τη Γκόθαμ Σίτι, το Batmobile, την Batcave, καθώς και τους πρώτους εμβληματικούς αντιπάλους, όπως ο Joker και η Catwoman.

Η πρώτη εμφάνιση του ήρωα πραγματοποιήθηκε στο τεύχος Detective Comics #27 τον Μάιο του 1939, γνωρίζοντας άμεση επιτυχία.

Το νομικό συμβόλαιο και η στρατηγική της αφάνειας

Το στοιχείο που καθόρισε την καριέρα και την υστεροφημία του Μπομπ Κέιν δεν ήταν μόνο η καλλιτεχνική του συμβολή, αλλά η επιχειρηματική του διορατικότητα. Σε μια εποχή που οι δημιουργοί κόμικς έχαναν εύκολα τα δικαιώματα των έργων τους, ο Κέιν διαπραγματεύτηκε ένα εξαιρετικά ευνοϊκό συμβόλαιο με την εκδοτική εταιρεία.

Το συμβόλαιο αυτό του εξασφάλιζε μόνιμα ποσοστά επί των κερδών και, κυρίως, την υποχρεωτική αναγραφή της φράσης “Batman created by Bob Kane” σε κάθε έκδοση, ταινία ή προϊόν, αποκλείοντας πλήρως τον Μπιλ Φίνγκερ από τα επίσημα εύσημα. Παράλληλα, καθώς η παραγωγή αυξανόταν, ο Κέιν προσέλαβε μια ομάδα “κρυφών καλλιτεχνών” (ghost artists), οι οποίοι σχεδίαζαν τις ιστορίες υπό το δικό του όνομα, επιτρέποντάς του να επικεντρωθεί στη διαχείριση της δημόσιας εικόνας του και των επιχειρηματικών deals.

Η επέκταση στο Χόλιγουντ και οι όψιμες παραδοχές

Με την πάροδο των δεκαετιών, ο Κέιν εξελίχθηκε σε μια προσωπικότητα των αμερικανικών μέσων ενημέρωσης. Η τηλεοπτική σειρά “Batman” του 1966 με τον Άνταμ Γουέστ ενίσχυσε τη διεθνή του αναγνώριση, ενώ το 1989 λειτούργησε ως σύμβουλος στην εμβληματική κινηματογραφική μεταφορά του Τιμ Μπάρτον, γεγονός που του εξασφάλισε μια θέση στο high society του Χόλιγουντ μέχρι τον θάνατό του το 1998.

Αντίθετα, ο Μπιλ Φίνγκερ δεν έλαβε ποτέ την οικονομική και ηθική ανταμοιβή που του άξιζε όσο ζούσε. Πέθανε φτωχός και ουσιαστικά άγνωστος στο ευρύ κοινό το 1974.

Στην αυτοβιογραφία του με τίτλο Batman and Me (1989), ο Κέιν προχώρησε σε μια δημόσια παραδοχή που συζητήθηκε έντονα, αναγνωρίζοντας ότι ο Φίνγκερ στερήθηκε την αναγνώριση, αποδίδοντας την παράλειψη στο σκληρό κλίμα της τότε αγοράς και στον δικό του νεανικό εγωισμό.

Η μεταγενέστερη αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας

Η μονοπωλιακή αναγραφή του Κέιν ως μοναδικού δημιουργού παρέμεινε το επίσημο καθεστώς για 76 χρόνια. Μετά από δεκαετίες ερευνών από ιστορικούς των κόμικς και οργανωμένων πιέσεων από την κοινότητα των υποστηρικτών, η DC Entertainment προχώρησε το 2015 σε μια ιστορική συμφωνία.

Από εκείνη τη χρονιά και έπειτα, σε όλα τα μέσα (κόμικς, κινηματογράφο, τηλεόραση), ο χαρακτήρας συνοδεύεται από την ένδειξη: “Batman δημιουργήθηκε από τον Μπομπ Κέιν με τον Μπιλ Φίνγκερ”. Η εξέλιξη αυτή δεν μειώνει την αξία του Κέιν ως του ανθρώπου που είχε το αρχικό έναυσμα και την επιχειρηματική ευφυΐα να προστατεύσει το προϊόν του, αλλά αποκαθιστά τη δημοσιογραφική ακρίβεια γύρω από τη δημιουργία ενός εκ των σημαντικότερων σύγχρονων μύθων.