Πίσω από την τζαμαρία μιας μικρής γωνιάς στο Παγκράτι, στην οδό Αστυδάμαντος 11, ένα διαφορετικό βιβλιοπωλείο ζει και αναπνέει – όχι απλώς ως τόπος πολιτισμού, αλλά ως κοινωνική πράξη. Ψηλές, γεμάτες βιβλιοθήκες ακουμπούν στους τοίχους και φιλοξενούν χιλιάδες παλιά βιβλία, που κουβαλούν ιστορίες όχι μόνο στις σελίδες τους, αλλά και στις ζωές όσων τα μάζεψαν, τα δώρισαν ή τα διάβασαν.
Το Παλαιοβιβλιοπωλείο των Αστέγων, γνωστό με το όνομα «Ανέστιος», διανύει τον έκτο χρόνο λειτουργίας του και από το 2023 έχει εγκατασταθεί μόνιμα στην πλατεία Μεσολογγίου. Είναι ένα εγχείρημα με κοινωνική καρδιά, που παλεύει να επιβιώσει εν μέσω δυσκολιών, βασισμένο στον εθελοντισμό, τη συλλογικότητα και τη δύναμη των βιβλίων.
Από την Πειραιώς στο Παγκράτι: Η διαδρομή μιας ιδέας με ψυχή
Ο Λεωνίδας Κουρσούμης, ένας από τους τρεις ανθρώπους που οραματίστηκαν τον «Ανέστιο», παραμένει μέχρι σήμερα η ψυχή του χώρου. Όπως διηγείται, όλα ξεκίνησαν το 2019 σε έναν χώρο 400 τετραγωνικών στην οδό Πειραιώς, ο οποίος τους παραχωρήθηκε για να στεγάσουν κάτι που τότε φάνταζε ουτοπία: ένα παλαιοβιβλιοπωλείο από ανθρώπους που βρίσκονταν στα όρια του κοινωνικού αποκλεισμού.
Η ιδέα ήταν απλή – να συγκεντρώνονται βιβλία από προσφορές και να δίνονται προς πώληση σε πολύ χαμηλές τιμές, ώστε να δημιουργηθούν θέσεις απασχόλησης για άστεγους και να καλυφθούν έστω τα βασικά λειτουργικά έξοδα. Στην πράξη, όμως, τα εμπόδια αποδείχθηκαν περισσότερα από τα ράφια. «Η αλήθεια είναι πως οι δυσκολίες επιμένουν. Τα λειτουργικά έξοδα πολλές φορές φαντάζουν αβάσταχτα. Αλλά δεν το βάζουμε κάτω», λέει ο ίδιος.
Χιλιάδες τίτλοι, ελάχιστοι αναγνώστες: Η μάχη με το χρόνο και τις συνήθειες
Σήμερα, το βιβλιοπωλείο αριθμεί γύρω στα 70.000 με 80.000 βιβλία, εκ των οποίων περίπου 18.000 βρίσκονται στα ράφια και τα υπόλοιπα φυλάσσονται στο υπόγειο. Ανάμεσά τους, και σπάνια κομμάτια: δύο παλαιότυπα 350 ετών, με το ένα να σώζεται σε μόλις τέσσερα αντίτυπα παγκοσμίως.
Ωστόσο, το μεγαλύτερο στοίχημα είναι πλέον η ίδια η σχέση των ανθρώπων με το βιβλίο. «Ο κόσμος μας φέρνει βιβλία. Μας τα εμπιστεύεται γιατί δεν αντέχει να τα πετάξει. Αλλά τα παιδιά τους δεν τα διαβάζουν», εξηγεί ο κ. Κουρσούμης. Τα βιβλία διατίθενται σε τιμές που κυμαίνονται από 2 έως 5 ευρώ – σε εξαιρετική κατάσταση, όπως σε οποιοδήποτε βιβλιοπωλείο. Αλλά το αναγνωστικό κοινό, όπως λέει, έχει μειωθεί σημαντικά.
Ένα βιβλίο, μια ζωή, μια ελπίδα
Πέρα από την εμπορική του διάσταση, ο «Ανέστιος» κρύβει ιστορίες. Ιστορίες ανθρώπων που ήρθαν σε επαφή με τη γνώση, την κουλτούρα, την ελπίδα – όχι απαραίτητα ως αναγνώστες, αλλά ως μέρος ενός χώρου που τους αγκάλιασε. Ιστορίες που αναδύονται από τα ίδια τα βιβλία, στα οποία μπορεί να βρει κανείς αφιερώσεις, σημειώσεις, ημερομηνίες. Ιστορίες που πλέκονται με τη ζωή εκείνων που τα άγγιξαν.
Στην εποχή της ταχύτητας και της ψηφιοποίησης, το Παλαιοβιβλιοπωλείο των Αστέγων αντιστέκεται – με σελίδες χαρτιού και καρδιάς. Ένα μικρό καταφύγιο γνώσης, για όσους δεν τα παράτησαν. Και μια μεγάλη υπενθύμιση πως η κουλτούρα, όταν μοιράζεται, μπορεί να γίνει καταφύγιο.
