Η φαντασία, όταν συναντά την τέχνη, παύει να είναι απλώς ένας τόπος διαφυγής και γίνεται τρόπος κατανόησης του κόσμου. Στη συνέντευξη που ακολουθεί με τον ζωγράφο Σπύρο Γελέκα που έχει συνομιλήσει βαθιά με το έργο του J. R. R. Tolkien μάς ανοίγει ένα παράθυρο στον εσωτερικό του κόσμο — εκεί όπου η Μέση-Γη δεν είναι απλώς έμπνευση, αλλά αφετηρία για κάτι πιο προσωπικό, πιο άμορφο και ταυτόχρονα πιο ουσιαστικό.
Καλησπέρα Σπύρο! Σε ευχαριστώ πολύ για αυτή τη συνέντευξη.
Η σχέση μου με τον κόσμο του Τόλκιν ξεκίνησε μέσα από τα βιβλία. Σε αυτά η φαντασία δεν έχει όρια και δεν υπάρχει κάποια εικόνα να σου υποδεικνύει τι πρέπει να δεις, και μιλάω γενικά. Βέβαια στην περίπτωση του Καθηγητή, υπάρχει αρκετή πληροφορία αλλά και εικονογράφηση από τον ίδιο, αλλά και πάλι το βλέπω σαν οδηγό. Οι ταινίες ήρθαν αργότερα, αλλά δεν αποτέλεσαν ουσιαστική πηγή έμπνευσης για μένα. Είναι μια πολύ δυνατή κινηματογραφική προσέγγιση, από τις καλύτερες που υπάρχουν και το λέω αντικειμενικά, πέρα από φαν. Βλέπεις, εγώ αναζητώ κάτι πιο εσωτερικό, πιο ανοιχτό, πιο meta. Όταν ζωγραφίζω, προσπαθώ να επιστρέψω σε εκείνη την πρώτη εμπειρία της ανάγνωσης, όπου όλα είναι ρευστά και προσωπικά. Δεν με ενδιαφέρει να αποδώσω έναν ήδη διαμορφωμένο κόσμο, αλλά να ξαναγεννήσω εικόνες που προκύπτουν από τη δική μου φαντασία και τη δική μου σχέση με το έργο, ειδικά από εκείνες τις πρώτες σκέψεις/φαντασιώσεις όταν τα διάβασα για πρώτη φορά.
2.Τι σημαίνει υστεροφημία για εσένα; Είναι η Tolkien Gallery σου μέρος της παρακαταθήκης σου στο κοινό;
Στην αρχή με απασχολούσε η υστεροφημία. Όταν ξεκίνησα το 2016, υπήρχε μέσα μου αυτή η ανάγκη να αφήσω κάτι πίσω, να μείνει ένα όνομα. Τώρα, δέκα χρόνια μετά, αρχίζω να καταλαβαίνω ότι τελικά δεν έχει σημασία το όνομα, αλλά η ιδέα. Αυτό που μένει δεν είναι ποιος το έκανε, αλλά τι άφησε πίσω του σε επίπεδο αίσθησης και εμπειρίας. Εδώ έρχεται η Art of Middle-Earth Gallery και συνδέεται περισσότερο με αυτό. Κρατάει τον μύθο του Τόλκιν, αλλά ταυτόχρονα πηγαίνει πιο πίσω, εκεί όπου όλα ξεκίνησαν, στη μυθολογία, στον Όμηρο, σε εκείνη τη ρίζα που γέννησε αυτούς τους κόσμους. Με ενδιαφέρει αυτό το “meta” επίπεδο, η σχέση ανάμεσα στις ιστορίες, το πώς μεταφέρονται και μεταμορφώνονται στον χρόνο. Τι μένει. Και αφού μιλάμε για το τι μένει, αν υπάρχει κάτι που θα ήθελα να μείνει, είναι αυτό. Όχι το όνομα, αλλά η ιδέα.
3.Έννοιες όπως φιλία και ελευθερία βλέπουμε να πρωταγωνιστούν στα έργα του Καθηγητή… τι σημαίνουν για εσένα;
Από μικρός, μέσα από τα έργα του Τόλκιν, ήρθα σε επαφή με έννοιες όπως η φιλία, η σχέση, η ελευθερία. Δεν τις έβλεπα σαν ιδέες, αλλά σαν κάτι αυτονόητο, σαν έναν τρόπο να υπάρχουν οι άνθρωποι μεταξύ τους. Μεγαλώνοντας, αρχίζεις να καταλαβαίνεις ότι ο κόσμος γύρω μας δεν λειτουργεί πάντα έτσι. Οι σχέσεις γίνονται πιο σύνθετες, πιο εύθραυστες, και πολλές φορές αυτές οι αξίες μοιάζουν να υποχωρούν. Για μένα όμως, παραμένουν κάτι πολύ ουσιαστικό. Είναι ένας εσωτερικός κώδικας που με ακολουθεί μέχρι σήμερα, και για κάποιο λόγο είχα υποσχεθεί στον εαυτό μου να μην τον παραβγω. Ίσως γι’ αυτό επανέρχονται και στη δουλειά μου. Όχι σαν μήνυμα, αλλά σαν κάτι που υπάρχει μέσα στον κόσμο που δημιουργώ. Σαν μια υπενθύμιση ότι αυτές οι έννοιες, όσο κι αν φαίνονται μακρινές, εξακολουθούν να έχουν θέση. Ακόμα κι εκεί, είναι φορές που λέω, μήπως να διαλέξω μια πιο εύκολη τεχνική; Τελικά κρατάω τον κώδικα και προσπαθώ να γίνω λίγο καλύτερος αν γίνεται από τις προηγούμενες δουλειές μου.
4.Υπάρχει κάποιο έργο σου που δεν αφορά τη Μέση-Γη αλλά σε εκφράζει πιο βαθιά ως άνθρωπο; Τι ιστορία κρύβει πίσω του;
Ναι, υπάρχουν έργα που δεν συνδέονται άμεσα με τη Μέση-Γη και είναι ίσως τα πιο προσωπικά μου. Κυρίως αυτά που ανήκουν σε έναν δικό μου κόσμο, πιο σκοτεινό, πιο εσωτερικό, που δεν βασίζεται σε κάποια υπάρχουσα αφήγηση. Εκεί δεν ξεκινάω από μια ιστορία, αλλά από μια κατάσταση. Από κάτι που δεν μπορεί να ειπωθεί εύκολα με λόγια. Είναι πιο άμεσο, πιο εκτεθειμένο. Είναι σαν μια προσωπική μυθολογία που διαμορφώνεται χωρίς κανόνες, χωρίς αναφορά και πολλές φορές αψηφά το νόμο της φύσης. Νομίζω ότι εκεί φαίνεται περισσότερο ποιος είμαι. Όχι αυτό που επιλέγω να δείξω, αλλά αυτό που υπάρχει πριν ακόμα αποκτήσει μορφή ή μετά από κάτι που έγινε αλλά χωρίς εξήγηση.
5.Όταν δημιουργείς, νιώθεις περισσότερο ότι “αποδράς” από την πραγματικότητα ή ότι την ερμηνεύεις;
Δεν μπορώ να πω ότι το νιώθω ως απόδραση. Αντίθετα, είναι μια διαδικασία κατανόησης. Όταν δημιουργώ, δεν φεύγω από την πραγματικότητα, απλώς την βλέπω αλλιώς. Κάποια πράγματα που δεν μπορούν να εκφραστούν άμεσα, βρίσκουν μορφή μέσα από την εικόνα. Ίσως η φαντασία να λειτουργεί σαν φίλτρο. Δεν αλλοιώνει αυτό που υπάρχει, αλλά το αποκαλύπτει με έναν διαφορετικό τρόπο. Μια δική μου προσέγγιση του κόσμου αλλά όχι όπως φαίνεται, όπως βιώνεται εσωτερικά ή θα μου άρεσε να είναι.
6.Έχει υπάρξει στιγμή που αμφισβήτησες τον δρόμο σου ως καλλιτέχνης; Τι σε κράτησε τελικά σε αυτόν;
Όχι, δεν υπήρξε στιγμή που να αμφισβήτησα πραγματικά τον δρόμο μου και δεν το λέω για να φανώ, αλλά εδώ που μιλάμε δεν χρειάζεται να “υποκριθώ” αμφιβολία για να φανώ πιο ανθρώπινος. Έχω “τσαλακώσει” πολλές φορές την εικόνα μου αλλά ποτέ δεν έκανα πίσω από αμφιβολία. Από την αρχή ήξερα ότι αυτό θέλω να κάνω. Όχι απαραίτητα με την έννοια μιας “μεγάλης καριέρας”, αλλά με την πεποίθηση ότι μπορώ να ζήσω μέσα από κάτι διαφορετικό, κάτι δικό μου. Θεωρώ πως θα ήταν άδικο να πάω κόντρα στη φύση μου. Η ζωγραφική δεν ήταν απλώς μια επιλογή, ήταν κάτι που υπήρχε ήδη μέσα μου. Σίγουρα υπήρξαν δυσκολίες (πίστεψέ με πάρα πολλές) και στιγμές που έπρεπε να βρω τον τρόπο να σταθώ, αλλά ποτέ δεν σκέφτηκα να αλλάξω κατεύθυνση. Ήταν περισσότερο θέμα διαδρομής, όχι προορισμού.
7.Πώς επηρεάζει η ζωή στην Κέρκυρα τη φαντασία και την εσωτερική σου εικόνα για κόσμους όπως η Μέση-Γη;
Από τη στιγμή που άρχισα να ζωγραφίζω, σταμάτησα να φοράω ρολόι. Έχω τρία ρολόγια στο συρτάρι. Αφενός έπαψε να με απασχολεί η ώρα, αφετέρου, ο χρόνος από τότε είναι εναντίον. Βλέπεις ο χρόνος αλλάζει τελείως όταν δημιουργείς. Στο στούντιο δεν έχω την αίσθηση αυτή, δεν το λέω ούτε με ρομαντισμό, ούτε από στοχασμό. Έξω από αυτό, εκεί που ήταν κάτι το ουδέτερο, γίνεται κάτι που σε πιέζει σε σχέση με όλα όσα θέλεις να κάνεις. Υπάρχει πάντα η αίσθηση ότι δεν φτάνει. Ότι έχεις μπροστά σου περισσότερα απ’ όσα μπορείς να προλάβεις. Και κάπου εκεί αρχίζεις να σκέφτεσαι και τον χρόνο που χάθηκε πριν. Δεν ξέρω, ίσως τελικά ο χρόνος να μην είναι ούτε σύμμαχος ούτε εχθρός. Είναι απλώς κάτι που σε ακολουθεί, αλλά δεν μπορείς πια να τον αγνοήσεις.
10.Αν ο J. R. R. Tolkien μπορούσε να δει τα έργα σου σήμερα, τι θα ήθελες να του πεις — και τι θα φοβόσουν να σου πει εκείνος
Θα ήθελα να του πω ένα ευχαριστώ. Όχι μόνο για τους κόσμους που δημιούργησε, αλλά για τον τρόπο που επηρέασε τη σκέψη μου και τον τρόπο που βλέπω τη δημιουργία. Διαμόρφωσε εν μέρη τον χαρακτήρα μου και είναι ένας από τους λόγους που κάνω αυτό που κάνω σήμερα. Τώρα που το φαντάζομαι, σίγουρα θα είχα βουρκώσει κιόλας. Δεν ξέρω αν θα φοβόμουν κάτι συγκεκριμένο. Πάντως νομίζω ότι θα τον ενδιέφερε περισσότερο η πρόθεση παρά η εικόνα. Αν υπάρχει ειλικρίνεια σε αυτό που κάνω είναι και αυτό που θα ήθελα να δει, όχι αν ζωγραφίζω καλά ή όχι. Να νιώσει ότι αυτό που κάνω μένει στην επιφάνεια. Γιατί αυτό που προσπαθώ, τελικά, δεν είναι να αναπαραστήσω τον κόσμο του, αλλά να συνομιλήσω μαζί του.
Σε ευχαριστώ πολύ!
