Γράφει ο Νίκος Γκάτσιος
Το «Γεννημένος την 4η Ιουλίου» (Born on the Fourth of July) αποτελεί μια από τις πιο συγκλονιστικές καταθέσεις του αμερικανικού κινηματογράφου πάνω στο τραύμα του πολέμου του Βιετνάμ, με την παραγωγή του 1989 να εξελίσσεται σε έναν αληθινό άθλο επιμονής, ακραίου Method Acting και σκηνοθετικής ιδιοφυΐας. Η ταινία βασίστηκε στην ομώνυμη αυτοβιογραφία του παράλυτου βετεράνου και μετέπειτα αντιπολεμικού ακτιβιστή Ρον Κόβιτς. Χάρισε στον Όλιβερ Στόουν το δεύτερο Όσκαρ Σκηνοθεσίας και απέδειξε ότι ο Τομ Κρουζ δεν ήταν απλά ένα «όμορφο αγόρι» του Χόλιγουντ, αλλά ένας σπουδαίος δραματικός ηθοποιός.
Πίσω από τις Κάμερες: Πώς Γυρίστηκε το «Γεννημένος την 4η Ιουλίου»
1. Δέκα Χρόνια στην «Κόλαση» του Development
Η διαδρομή της ταινίας προς τη μεγάλη οθόνη ξεκίνησε το μακρινό 1976, αμέσως μετά την κυκλοφορία του βιβλίου του Ρον Κόβιτς. Ο παραγωγός Μάρτιν Μπρέγκμαν αγόρασε τα δικαιώματα και προσέλαβε τον Όλιβερ Στόουν —επίσης βετεράνο του Βιετνάμ— για να γράψει το σενάριο, με σκοπό να πρωταγωνιστήσει ο Αλ Πατσίνο.
Λίγες μέρες όμως πριν ξεκινήσουν τα γυρίσματα το 1978, οι Γερμανοί χρηματοδότες αποσύρθηκαν. Το project κατέρρευσε, αφήνοντας τον Στόουν συντετριμμένο. Ο σκηνοθέτης έδωσε τότε μια υπόσχεση στον Κόβιτς: «Αν ποτέ τα καταφέρω σε αυτή τη δουλειά, θα γυρίσω για να κάνουμε μαζί την ταινία». Μετά τον θρίαμβο του Platoon (1986) και του Wall Street (1987), ο Στόουν κράτησε τον λόγο του με τη στήριξη της Universal Pictures.
2. Η Ριψοκίνδυνη Επιλογή του Τομ Κρουζ
Όταν ο Στόουν πρότεινε τον Τομ Κρουζ για τον ρόλο του Ρον Κόβιτς, η βιομηχανία ξαφνιάστηκε. Ο Κρουζ είχε μόλις σημειώσει τεράστια επιτυχία με το Top Gun (1986), μια ταινία που ο Στόουν είχε δημόσια χαρακτηρίσει «φασιστική» επειδή εξιδανίκευε τον στρατό.
Ο Στόουν όμως είδε στον Κρουζ το απόλυτο αμερικανικό «χρυσό αγόρι». Ήθελε να δείξει στο κοινό τι συμβαίνει όταν αυτή η αθώα, πατριωτική αμερικανική ψευδαίσθηση συνθλίβεται από την κρεατομηχανή του πολέμου. Ο ίδιος ο Κόβιτς ήταν αρχικά επιφυλακτικός, αλλά πείστηκε όταν ο Κρουζ τον επισκέφθηκε στο σπίτι του και έδειξε απόλυτη αφοσίωση.
3. Ακραίο Method Acting και Παράλυση
Καθημερινή Χρήση Αναπηρικού Αμαξιδίου:
Ο Κρουζ περνούσε εβδομάδες πάνω σε αναπηρικό καροτσάκι, ακόμα και εκτός γυρισμάτων, για να κατανοήσει τη φυσική και ψυχολογική δυσκολία της παράλυσης.
-
- Η Ιδέα του Χημικού Παράγοντα: Ο Κρουζ και ο Στόουν εξέτασαν σοβαρά το ενδεχόμενο να χρησιμοποιήσουν μια ειδική νευροπαραλυτική ουσία που θα παρέλυε προσωρινά τα πόδια του ηθοποιού κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων. Η ιδέα απορρίφθηκε μόνο όταν η ασφαλιστική εταιρεία ξεκαθάρισε ότι δεν μπορούσε να εγγυηθεί την πλήρη ανάρρωση του ηθοποιού.
- Η Ανταμοιβή: Ο Κόβιτς συγκινήθηκε τόσο βαθιά από την ερμηνεία του Κρουζ, που την τελευταία μέρα των γυρισμάτων του χάρισε το δικό του Χάλκινο Αστέρι (Bronze Star), το πραγματικό στρατιωτικό παράσημο που είχε λάβει στο Βιετνάμ.
4. Η Γεωγραφική «Απάτη» των Γυρισμάτων
Αν και η ταινία διαδραματίζεται σε διάφορα μέρη του κόσμου, τα γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν σε εντελώς διαφορετικές τοποθεσίες λόγω πολιτικών και οικονομικών συνθηκών:
-
- Οι Φιλιππίνες ως Βιετνάμ και Μεξικό: Ο Στόουν ήθελε να κάνει γυρίσματα στο αληθινό Βιετνάμ, αλλά οι διπλωματικές σχέσεις ΗΠΑ-Βιετνάμ δεν είχαν αποκατασταθεί. Έτσι, η ζούγκλα των Φιλιππίνων χρησιμοποιήθηκε για τις πολεμικές σκηνές (όπως είχε γίνει και στο Platoon). Παράλληλα, η ιστορική πόλη Βιγκάν των Φιλιππίνων «ντύθηκε» Μεξικό για τις ανάγκες των σκηνών της απομόνωσης του Κόβιτς.
- Το Ντάλας ως Νέα Υόρκη και Μαϊάμι: Οι σκηνές του πατρικού σπιτιού του Ρον στο Λονγκ Άιλαντ, τα σχολικά του χρόνια στο Μασαπέκουα, αλλά και η επεισοδιακή Σύμβαση των Ρεπουμπλικάνων στο Μαϊάμι, γυρίστηκαν εξολοκλήρου στο Ντάλας του Τέξας με τη χρήση ψεύτικων προσόψεων σε τοπικά κτίρια.
5. Ο Ψυχολογικός Κώδικας των Χρωμάτων
Ο Όλιβερ Στόουν και ο διευθυντής φωτογραφίας Ρόμπερτ Ρίτσαρντσον χρησιμοποίησαν μια αυστηρή χρωματική παλέτα για να αντικατοπτρίσουν την ψυχολογική κατάσταση του ήρωα:
-
- Κόκκινο: Κυριαρχεί στις σκηνές των μαχών, συμβολίζοντας τον κίνδυνο, το αίμα και την ένταση.
- Λευκό: Χρησιμοποιήθηκε εκτενώς στις εφιαλτικές αναμνήσεις και στα νοσοκομεία, προσφέροντας μια απόκοσμη αίσθηση αποστείρωσης και απώλειας.
- Μπλε: Κυριαρχεί στις περιόδους κατάθλιψης, απομονώσης και συναισθηματικής πτώσης του Ρον.
Η ταινία ξεπέρασε ελαφρώς τον αρχικό προϋπολογισμό των 14 εκατομμυρίων δολαρίων, φτάνοντας τα 17,8 εκατομμύρια, αλλά εξελίχθηκε σε τεράστια εισπρακτική επιτυχία με παγκόσμιες εισπράξεις άνω των 161 εκατομμυρίων δολαρίων, σφραγίζοντας τη θέση της στην ιστορία του σινεμά.
